
ชาวต่างชาติจดทะเบียนบริษัทในประเทศไทยได้ และในหลายกรณีถือหุ้นได้ 100% แต่สิ่งที่กฎหมายควบคุมจริงคือ “ประเภทธุรกิจ” ไม่ใช่เพียงสัดส่วนหุ้น หากบริษัทมีต่างชาติถือหุ้นตั้งแต่กึ่งหนึ่งของทุน บริษัทนั้นเป็น “คนต่างด้าว” ตามพระราชบัญญัติการประกอบธุรกิจของคนต่างด้าว พ.ศ. 2542 และจะประกอบธุรกิจที่อยู่ในบัญชีท้ายกฎหมายได้ก็ต่อเมื่อได้รับอนุญาตหรือมีสิทธิยกเว้น เช่น ได้รับการส่งเสริมจาก BOI
บทความนี้อธิบายกฎหมายที่ใช้จริง พร้อมเลขมาตรา ขั้นตอนจดทะเบียน มาตรการตรวจสอบนอมินีของกรมพัฒนาธุรกิจการค้าที่เริ่มใช้ 1 สิงหาคม 2569 และความเสี่ยงที่นักลงทุนควรรู้ก่อนลงเงิน
สรุปสั้นสำหรับนักลงทุน
| คำถาม | คำตอบโดยย่อ | กฎหมายที่เกี่ยวข้อง |
|---|---|---|
| ชาวต่างชาติตั้งบริษัทจำกัดได้ไหม | ได้ ต้องมีผู้เริ่มก่อการอย่างน้อย 2 คน | ป.พ.พ. มาตรา 1097 |
| บริษัทไทยเป็น “คนต่างด้าว” เมื่อใด | เมื่อต่างชาติถือหุ้นหรือลงทุนตั้งแต่กึ่งหนึ่งของทุน | พ.ร.บ.ฯ มาตรา 4 |
| ต้องขอใบอนุญาต (FBL) ทุกกรณีไหม | ไม่ ต้องขอเฉพาะธุรกิจในบัญชีสองหรือสาม | มาตรา 8 |
| ได้ BOI แล้วต้องขอ FBL อีกไหม | โดยหลักขอ “หนังสือรับรอง” แทน สำหรับกิจการที่ได้รับส่งเสริม | มาตรา 12 |
| ใช้คนไทยถือหุ้นแทนได้ไหม | ไม่ได้ มีโทษจำคุกไม่เกิน 3 ปี และ/หรือปรับ 100,000–1,000,000 บาท | มาตรา 36, 37 |
ทำไมนักลงทุนต่างชาติยังเลือกประเทศไทย
ประเทศไทยมีกรอบกฎหมายที่เปิดช่องให้ต่างชาติลงทุนได้หลายทาง ทั้งการถือหุ้นข้างมากในธุรกิจที่ไม่อยู่ในบัญชีควบคุม การขอใบอนุญาต และการขอรับการส่งเสริมการลงทุนจาก BOI ซึ่งอาจให้สิทธิทั้งด้านภาษีและไม่ใช่ภาษี เช่น การนำผู้ชำนาญการต่างชาติเข้ามาทำงาน (พ.ร.บ.ส่งเสริมการลงทุน พ.ศ. 2520 มาตรา 25) และการถือกรรมสิทธิ์ที่ดินตามที่คณะกรรมการอนุญาต (มาตรา 27)
ข้อได้เปรียบเหล่านี้จะเป็นประโยชน์จริงก็ต่อเมื่อโครงสร้างบริษัทถูกต้องตั้งแต่วันแรก เพราะโครงสร้างที่ผิดอาจทำให้ธุรกิจถูกสั่งเลิก และเงินลงทุนเรียกคืนไม่ได้
3 คำถามที่ต้องตอบก่อนจดทะเบียนบริษัท
1. บริษัทของคุณเป็น “คนต่างด้าว” ตามกฎหมายหรือไม่
พ.ร.บ.การประกอบธุรกิจของคนต่างด้าวฯ มาตรา 4 กำหนดให้ “คนต่างด้าว” รวมถึงบุคคลธรรมดาที่ไม่มีสัญชาติไทย นิติบุคคลที่ไม่ได้จดทะเบียนในประเทศไทย และนิติบุคคลที่จดทะเบียนในไทยซึ่งมีหุ้นตั้งแต่กึ่งหนึ่งถือโดยคนต่างด้าว หรือมีคนต่างด้าวลงทุนมีมูลค่าตั้งแต่กึ่งหนึ่งของทุนทั้งหมด
ตัวเลข “ต่างชาติไม่เกิน 49%” จึงเป็นเส้นแบ่งของความเป็นคนต่างด้าว ไม่ใช่เพดานที่บังคับทุกธุรกิจ และศาลพิจารณาจากเงินลงทุนที่แท้จริง ไม่ใช่เพียงบัญชีผู้ถือหุ้น ในคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2252/2560 แม้ผู้ถือหุ้นต่างชาติมีชื่อถือหุ้นไม่ถึงกึ่งหนึ่ง แต่เงินทุนที่แท้จริงเป็นของต่างชาติเกินกึ่งหนึ่ง ศาลจึงถือว่าบริษัทประกอบธุรกิจค้าที่ดินซึ่งเป็นธุรกิจต้องห้ามตามบัญชีหนึ่ง
2. ธุรกิจของคุณอยู่ในบัญชีใด
มาตรา 8 แบ่งธุรกิจที่ควบคุมเป็น 3 บัญชี
| บัญชี | สถานะ | ตัวอย่างจากบัญชีท้ายกฎหมาย |
|---|---|---|
| บัญชีหนึ่ง | ห้ามคนต่างด้าวประกอบกิจการ | กิจการหนังสือพิมพ์ วิทยุ โทรทัศน์ การทำนา การค้าที่ดิน |
| บัญชีสอง | ต้องได้รับอนุญาตจากรัฐมนตรีโดยอนุมัติคณะรัฐมนตรี | การขนส่งภายในประเทศ การทำเหมือง การผลิตน้ำตาลจากอ้อย |
| บัญชีสาม | ต้องได้รับอนุญาตจากอธิบดีโดยความเห็นชอบของคณะกรรมการ | บริการกฎหมาย บัญชี วิศวกรรม ค้าปลีกที่ทุนขั้นต่ำรวมต่ำกว่า 100 ล้านบาท ธุรกิจโรงแรม (ยกเว้นบริการจัดการโรงแรม) การขายอาหารและเครื่องดื่ม และธุรกิจบริการอื่น เว้นแต่กฎกระทรวงยกเว้น |
สำหรับธุรกิจในบัญชีสอง คนต่างด้าวที่เป็นนิติบุคคลต้องมีคนไทยถือหุ้นไม่น้อยกว่าร้อยละ 40 ตามมาตรา 15 เว้นแต่ได้รับการผ่อนผันตามเงื่อนไขของกฎหมาย
ข้อควรระวังคือ ชื่อธุรกิจไม่ใช่ตัวตัดสิน กิจการที่เรียกตัวเองว่า “บริษัทเทคโนโลยี” อาจมีรายได้จากการให้บริการ การให้คำปรึกษา หรือการขายปลีก ซึ่งต้องวิเคราะห์แยกทีละกิจกรรม
3. คุณมีช่องทางยกเว้นหรือไม่
กฎหมายเปิดช่องให้ต่างชาติประกอบธุรกิจในบัญชีได้หลายทาง
- ใบอนุญาตประกอบธุรกิจของคนต่างด้าว (Foreign Business License: FBL) ยื่นตามมาตรา 17 สำหรับธุรกิจบัญชีสองหรือสาม
- หนังสือรับรองตามมาตรา 12 สำหรับกิจการที่ได้รับการส่งเสริมการลงทุน หรือได้รับอนุญาตตามกฎหมายการนิคมอุตสาหกรรม อธิบดีต้องออกหนังสือรับรองภายใน 30 วัน
- สิทธิตามสนธิสัญญา ตามมาตรา 10 วรรคสอง ขึ้นอยู่กับสัญชาติของผู้ลงทุนและเงื่อนไขของสนธิสัญญานั้น
- กฎหมายเฉพาะ ที่กำหนดเรื่องการถือหุ้นของคนต่างด้าวไว้ ให้ใช้กฎหมายนั้นตามมาตรา 13
นอกจากนี้ คนต่างด้าวต้องมีทุนขั้นต่ำไม่น้อยกว่า 2 ล้านบาท และไม่น้อยกว่า 3 ล้านบาทสำหรับธุรกิจที่ต้องได้รับอนุญาต (มาตรา 14)
ชาวต่างชาติถือหุ้น 100% ได้ในกรณีใด
โดยสรุป ชาวต่างชาติอาจถือหุ้นทั้งหมดได้เมื่อ (1) ธุรกิจไม่อยู่ในบัญชีหนึ่ง สอง หรือสาม (2) ได้รับ FBL สำหรับธุรกิจในบัญชีสาม หรือบัญชีสองโดยต้องดูเงื่อนไขมาตรา 15 (3) ได้รับการส่งเสริมจาก BOI และได้หนังสือรับรองตามมาตรา 12 หรือ (4) มีสิทธิตามสนธิสัญญาหรือกฎหมายเฉพาะ ทั้งนี้ยังต้องปฏิบัติตามกฎหมายอื่น เช่น ใบอนุญาตเฉพาะอุตสาหกรรม
FBL กับ BOI ต่างกันอย่างไร
| ประเด็น | ใบอนุญาตประกอบธุรกิจของคนต่างด้าว (FBL) | การส่งเสริมการลงทุน (BOI) |
|---|---|---|
| ลักษณะ | การอนุญาตให้ประกอบธุรกิจที่กฎหมายควบคุม | มาตรการส่งเสริมกิจการที่รัฐต้องการ |
| ผู้พิจารณา | อธิบดีกรมพัฒนาธุรกิจการค้า (บัญชีสาม) หรือรัฐมนตรีโดยอนุมัติ ครม. (บัญชีสอง) | คณะกรรมการส่งเสริมการลงทุน |
| สิทธิประโยชน์ | ไม่มีสิทธิประโยชน์ทางภาษี | อาจได้สิทธิทางภาษี และสิทธิที่ไม่ใช่ภาษี เช่น ผู้ชำนาญการต่างชาติ ที่ดิน |
| ผลต่อ พ.ร.บ.ฯ | ประกอบธุรกิจได้ตามใบอนุญาตและเงื่อนไข | ได้หนังสือรับรองตามมาตรา 12 และยกเว้นการบังคับใช้ พ.ร.บ.ฯ เกือบทั้งหมด ตลอดระยะเวลาที่ได้รับส่งเสริม |
สิทธิตาม BOI ครอบคลุมเฉพาะกิจกรรมที่ได้รับส่งเสริม หากบริษัทขยายไปทำกิจกรรมอื่นที่อยู่ในบัญชี อาจต้องขอ FBL เพิ่ม
รูปแบบการลงทุนที่นิยมสำหรับชาวต่างชาติ
| รูปแบบ | สถานะทางกฎหมาย | เหมาะกับ |
|---|---|---|
| บริษัทจำกัด | นิติบุคคลแยกจากผู้ถือหุ้น ผู้ถือหุ้นรับผิดไม่เกินค่าหุ้นที่ยังชำระไม่ครบ (ป.พ.พ. มาตรา 1096) | การทำธุรกิจระยะยาว รับรายได้ในไทย |
| สาขาบริษัทต่างประเทศ | ไม่ใช่นิติบุคคลไทยแยก บริษัทแม่รับผิด เป็นคนต่างด้าวตามมาตรา 4(2) | บริษัทต่างประเทศที่ต้องการดำเนินงานในนามบริษัทแม่ |
| สำนักงานผู้แทน / สำนักงานภูมิภาค | ไม่ใช่นิติบุคคลไทยแยก ขอบเขตกิจกรรมจำกัด | ศึกษาตลาด ประสานงาน สนับสนุนกลุ่มบริษัท ไม่หารายได้ในไทย |
ขั้นตอนจดทะเบียนบริษัทจำกัดสำหรับชาวต่างชาติ
- วิเคราะห์โครงสร้างและธุรกิจ ตรวจสถานะคนต่างด้าว บัญชีธุรกิจ ช่องทาง FBL/BOI และใบอนุญาตเฉพาะอุตสาหกรรม
- จองชื่อบริษัท กับกรมพัฒนาธุรกิจการค้า โดยเตรียมชื่อสำรอง
- จัดทำหนังสือบริคณห์สนธิ โดยผู้เริ่มก่อการตั้งแต่ 2 คนขึ้นไป (ป.พ.พ. มาตรา 1097 แก้ไขโดยฉบับที่ 23 มีผลตั้งแต่ 7 กุมภาพันธ์ 2566)
- เตรียมเอกสารผู้ถือหุ้นและกรรมการ เอกสารที่ออกในต่างประเทศอาจต้องรับรองและแปล รวมถึงเอกสารแสดงเงินลงทุนตามคำสั่งนายทะเบียนปี 2569 (ดูหัวข้อถัดไป)
- จดทะเบียนจัดตั้งบริษัท เมื่อจดทะเบียนแล้ว เลขทะเบียนนิติบุคคลใช้เป็นเลขประจำตัวผู้เสียภาษี
- จดทะเบียนภาษีมูลค่าเพิ่ม ภายใน 30 วันนับแต่รายรับเกิน 1.8 ล้านบาทต่อปี (ประมวลรัษฎากร มาตรา 85/1 และหลักเกณฑ์กรมสรรพากร) หรือจดทะเบียนก่อนเริ่มกิจการในกรณีที่กฎหมายกำหนด
- ขอ FBL หนังสือรับรอง BOI และใบอนุญาตเฉพาะ ก่อนเริ่มกิจกรรมที่ต้องได้รับอนุญาต แล้วจัดระบบบัญชี ผู้สอบบัญชี การประชุม และการยื่นงบการเงินประจำปี
ระยะเวลาขึ้นอยู่กับความพร้อมของเอกสารและความซับซ้อนของโครงสร้าง จึงไม่ควรยึดกำหนดเวลาตายตัวก่อนวิเคราะห์ข้อเท็จจริง
กฎใหม่ปี 2569: กรมพัฒนาธุรกิจการค้าตรวจเงินลงทุนเพื่อสกัดนอมินี
ตามรายงานข่าวและบทวิเคราะห์ของสำนักงานกฎหมาย กรมพัฒนาธุรกิจการค้าออกคำสั่งสำนักงานทะเบียนหุ้นส่วนบริษัทกลางที่ 2/2569 มีผลตั้งแต่ 1 สิงหาคม 2569 กรณีบริษัทมีต่างชาติถือหุ้นต่ำกว่าร้อยละ 50 หรือมีกรรมการผู้มีอำนาจลงนามเป็นชาวต่างชาติ ต้องยื่นหนังสือชี้แจงการลงทุนพร้อมรายการเดินบัญชีธนาคารย้อนหลัง 3 เดือนของผู้ลงทุนชาวไทย ทั้งตอนจัดตั้งและตอนแก้ไขกรรมการในภายหลัง
ผลในทางปฏิบัติคือ ผู้ถือหุ้นไทยต้องลงทุนจริงและพิสูจน์แหล่งเงินได้ การวางแผนโครงสร้างก่อนยื่นจดทะเบียนจึงสำคัญกว่าที่ผ่านมา
นอมินี: ความเสี่ยงทางอาญาและทางแพ่ง
มาตรา 36 ลงโทษคนไทยหรือนิติบุคคลไทยที่ถือหุ้นแทนคนต่างด้าวเพื่อให้คนต่างด้าวหลีกเลี่ยงกฎหมาย รวมทั้งคนต่างด้าวที่ยินยอม ด้วยโทษจำคุกไม่เกิน 3 ปี หรือปรับ 100,000–1,000,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ ศาลสั่งให้เลิกการถือหุ้นได้ และหากฝ่าฝืนคำสั่งศาลต้องปรับรายวัน 10,000–50,000 บาท ส่วนคนต่างด้าวที่ประกอบธุรกิจโดยไม่ได้รับอนุญาตมีโทษเดียวกันตามมาตรา 37 และกรรมการที่รู้เห็นอาจรับผิดตามมาตรา 41
ความเสี่ยงทางแพ่งก็ร้ายแรงไม่แพ้กัน ในคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 5457/2560 ศาลวินิจฉัยว่าสัญญาซื้อขายกิจการที่ให้คนไทยถือหุ้นแทนคนต่างด้าวแต่เพียงในนามเป็นโมฆะตาม ป.พ.พ. มาตรา 150 และเงินที่คนต่างด้าวจ่ายไปเป็นการชำระหนี้ที่ฝ่าฝืนกฎหมาย จึงเรียกคืนไม่ได้ตามมาตรา 411 กล่าวคือ นักลงทุนอาจทั้งเสียธุรกิจและเสียเงิน
บริษัทที่มีต่างชาติถือหุ้นซื้อที่ดินได้หรือไม่
ที่ดินใช้เกณฑ์แยกจาก พ.ร.บ.การประกอบธุรกิจของคนต่างด้าว ประมวลกฎหมายที่ดิน มาตรา 97 ถือว่าบริษัทที่คนต่างด้าวถือหุ้นเกินร้อยละ 49 ของทุน หรือมีผู้ถือหุ้นต่างด้าวเกินกึ่งหนึ่งของจำนวนผู้ถือหุ้น มีสิทธิในที่ดินเสมือนคนต่างด้าว ช่องทางที่ชัดเจนกว่าคือการได้รับอนุญาตจาก BOI ตาม พ.ร.บ.ส่งเสริมการลงทุนฯ มาตรา 27 ซึ่งต้องจำหน่ายที่ดินภายใน 1 ปีหากเลิกหรือโอนกิจการ
ข้อผิดพลาดที่นักลงทุนต่างชาติพบบ่อย
- จดทะเบียนก่อน แล้วค่อยถามว่าธุรกิจต้องขออนุญาตหรือไม่
- เชื่อว่าการให้คนไทยถือหุ้น 51% ทำให้ทุกอย่างถูกกฎหมาย ทั้งที่ศาลดูเงินลงทุนจริง
- ใช้คำอธิบายวัตถุประสงค์ที่กว้างหรือคลุมเครือจนไม่สะท้อนกิจกรรมจริง
- คิดว่าได้ BOI แล้วทำกิจกรรมอะไรก็ได้
- ละเลยหน้าที่หลังจดทะเบียน เช่น VAT การยื่นงบการเงิน และใบอนุญาตทำงานของกรรมการต่างชาติ
คำถามที่พบบ่อย
ตั้งบริษัทในไทยต้องมีผู้ถือหุ้นกี่คน ผู้เริ่มก่อการตั้งแต่ 2 คนขึ้นไปตาม ป.พ.พ. มาตรา 1097 ซึ่งมีผลตั้งแต่ 7 กุมภาพันธ์ 2566
ชาวต่างชาติต้องมีหุ้นส่วนคนไทยเสมอหรือไม่ ไม่เสมอไป ขึ้นอยู่กับว่าธุรกิจอยู่ในบัญชีใดและมีช่องทางยกเว้นหรือไม่ ธุรกิจบัญชีสองต้องมีคนไทยถือหุ้นอย่างน้อยร้อยละ 40 ตามมาตรา 15
ได้ BOI แล้วยังต้องขอ FBL หรือไม่ สำหรับกิจกรรมที่ได้รับส่งเสริม โดยหลักให้แจ้งขอหนังสือรับรองตามมาตรา 12 แทน แต่กิจกรรมนอกบัตรส่งเสริมที่อยู่ในบัญชีอาจต้องขอ FBL
ชาวต่างชาติเป็นกรรมการบริษัทได้หรือไม่ ได้ แต่การทำงานในไทยต้องเป็นไปตามกฎหมายคนเข้าเมืองและกฎหมายการทำงานของคนต่างด้าว และตั้งแต่ 1 สิงหาคม 2569 การแต่งตั้งกรรมการต่างชาติในบริษัทไทยอาจต้องมีเอกสารแสดงการลงทุนเพิ่มเติม
ทุนจดทะเบียนขั้นต่ำเท่าไร กฎหมายบริษัทไม่ได้กำหนดตัวเลขเดียวกันทุกกรณี แต่หากบริษัทเป็นคนต่างด้าว ทุนขั้นต่ำต้องไม่น้อยกว่า 2 ล้านบาท และไม่น้อยกว่า 3 ล้านบาทสำหรับธุรกิจที่ต้องขออนุญาต (มาตรา 14)
ต้องจด VAT ทันทีหรือไม่ โดยทั่วไปต้องจดภายใน 30 วันนับแต่รายรับเกิน 1.8 ล้านบาทต่อปี หรือจดก่อนเริ่มกิจการในบางกรณี
สรุป
กุญแจของการจดทะเบียนบริษัทสำหรับชาวต่างชาติคือการตอบ 3 คำถามให้ได้ก่อนยื่นเอกสาร ได้แก่ บริษัทเป็นคนต่างด้าวหรือไม่ ธุรกิจอยู่ในบัญชีใด และมีช่องทางยกเว้นใดบ้าง เมื่อรัฐเข้มงวดการตรวจนอมินีมากขึ้นในปี 2569 โครงสร้างที่โปร่งใสตั้งแต่ต้นคือวิธีป้องกันความเสี่ยงที่คุ้มค่าที่สุด
ปรึกษาทนายความเรื่องจดทะเบียนบริษัทและโครงสร้างการลงทุนของชาวต่างชาติ
หากคุณกำลังวางแผนตั้งบริษัทในประเทศไทย หรือไม่แน่ใจว่าธุรกิจของคุณอยู่ในบัญชีที่ต้องขออนุญาต การวิเคราะห์ก่อนจดทะเบียนช่วยลดความเสี่ยงที่ต้องแก้ไขโครงสร้างภายหลัง และลดโอกาสที่โครงสร้างจะถูกมองว่าเป็นนอมินี
สำนักกฎหมายภัทร (Pattara Law Firm) ให้คำปรึกษาด้านโครงสร้างการลงทุน การจดทะเบียนบริษัท การยื่นขอใบอนุญาตประกอบธุรกิจของคนต่างด้าว การเตรียมคำขอส่งเสริมการลงทุน และการร่างข้อตกลงระหว่างผู้ถือหุ้น โดยพิจารณาจากข้อเท็จจริงของแต่ละโครงการ
เราแนะนำให้ปรึกษาตั้งแต่ระยะวางแผน ก่อนโอนเงินลงทุนหรือลงนามเอกสารใด ๆ
- โทรศัพท์: 099 249 5989
- LINE Official: @patt
- WhatsApp: +66 99 249 5989
- อีเมล: info@thailandlawyer.com
ต้องการคำตอบรวดเร็ว?
ท่านสามารถกดติดต่อผ่าน LINE หรือ WhatsApp ด้านล่างนี้ได้ทันที






